در این باره صغری رستمی کارشناس محیط زیست و دبیر شورای پژوهشی اداره کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان پیشتر با اشاره به اینکه 70 درصد آب شرب مصرفی استان خوزستان از رودخانه آلوده کارون تامین می شود که درصورت ایجاد اختلال در سیستم تصفیه و پایین آمدن میزان کلر، این آلودگی مستقیماً به مردم منتقل می شود، گفت: «بخش عمده فاضلاب های شهری اهواز و شهرهای حاشیه رودخانه کارون به این رودخانه سرازیر می شود که مهم ترین عامل آلودگی آب این رودخانه است. این فاضلاب ها انواع میکروب های بیماری زا و عناصر سمی را به داخل رودخانه وارد می کنند.»

این رودخانه به دلیل ورود انواع فاضلاب ها به داخل آن دچار مشکل شده است. اداره کل حفاظت محیط زیست متولی تامین آب شرب نیست و نظارت بر سلامتی آب شرب هم جزء وظایف حفاظت محیط زیست نیست. متولی تامین آب شرب سالم شرکت های آب و فاضلاب و ارگان نظارتی، مرکز بهداشت استان است. براساس پیگیری های انجام شده، آب شرب مصرفی میکروب زدایی شده و کلرزنی در سطح مطلوبی انجام می شود. ولی درصورت پایین آمدن شدید سطح کلر باقیمانده، آلودگی میکروبی در آب ظاهر شده و مشکلات ناشی از آن اجتناب ناپذیر خواهد بود.

رودخانه کارون تنها رودخانه قابل کشتیرانی در ایران است و در عین حال تنها رودخانه ایرانی است که به آب های بین المللی و اقیانوس های جهان ارتباط دارد یعنی از یک طرف در خرمشهر از طرق مصب خود به اروند رود که رودخانه های دجله و فرات از کشور عراق نیز به آن می ریزند وصل می شود و از طرف دیگر خود یعنی رودخانه بهمنشیر به خلیج فارس مربوط و از آن طریق به اقیانوس هند مرتبط می شود. به این ترتیب ایران می تواند از طریق اروندرود و کارون کالاهای تجارتی را از طریق کشتی و به وسیله حمل ونقل دریایی که ارزان ترین وسیله حمل ونقل کالاست تا شهرستان اهواز و حتی شهرستان شوشتر برساند و در عین حال کالاهای ایرانی را برای صادرات از این شهرستان ها تا بنادر بین المللی خرمشهر، آبادان و بندر امام منتقل کند.

آن قسمت از رودخانه کارون که بین بند قیر تا خرمشهر واقع شده و شامل مجموعه آب رودخانه های کارون و دز است به نام کارون بزرگ خوانده می شود و کشتیرانی فقط تقریباً در همین محدوده از کارون امکان پذیر است طول این مسیر حدود 190 کیلومتر است.

رودخانه کارون پرآب ترین و بلندترین رود در ایران است که 950 کیلومتر طول دارد و مساحت آبریز آن شش هزار کیلومتر مربع است. در حال حاضر 11 سد و نیروگاه روی کارون در حال بهره برداری، ساخت یا در مرحله مطالعاتی هستند که حجم کل آنها در صورت تکمیل 21 میلیارد و 559 میلیون مترمکعب خواهد بود.حجم مفید این 11 سد هفت میلیارد و 986 میلیون مترمکعب برآورد شده است.

23 میلیون مترمکعب از رودخانه کارون باید لایروبی شود که حدود 10 میلیون مترمکعب از این میزان، مربوط به لایروبی در محدوده شهر اهواز است. این در حالی است که به گفته مدیرکل محیط زیست خوزستان، بررسی وضعیت رود خانه کارون به دستور دادستان کل کشور در ردیف جرم های خاص بررسی می شود.

افزایش جمعیت شهرنشینی و پیشرفت های صنعتی و تکنولوژی نه تنها باعث افزایش میزان مصرف آب شهری شده بلکه میزان آلودگی محیط زیست را نیز افزایش داده است. به ویژه با گذشت زمان و افزایش کاربرد مواد شیمیایی مختلف از قبیل پاک کننده ها، حشره کش ها، علف کش ها، کودهای مختلف شیمیایی و غیره و تخلیه فاضلاب کارخانه ها و اختلاط آن با آب آبیاری مساله آلودگی آب را پیچیده تر ساخته است. شهر اهواز از معدود شهرهای ایران است که از وجود جریان مهم رودخانه ای در تمام طول سال برخوردار است. رود کارون در جهت شمال- جنوب در داخل شهر در جریان است و طبیعتاً نیازهای آبی شهر اعم از مصارف شرب، صنعت و آبیاری پوشش گیاهی و فضای سبز شهر ازاین منبع تامین می شود. مسائل طبیعی، بهداشتی، رفاهی و اجتماعی مرتبط با عبور این آبراهه مهم از داخل شهر اهواز از مقوله های قابل توجهی است که در هر مورد به طور جداگانه باید مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد. با توجه به اینکه در زمینه فلزات سنگین تا به حال تحقیقی در استان خوزستان صورت نگرفته است لذا انجام این تحقیق می تواند اطلاعات قابل توجهی را در مورد وضعیت آلاینده های رودخانه در اختیار عموم قرار دهد. با توجه به مقایسه های انجام شده غلظت فلزات در رودخانه کارون نسبت به استانداردهای موجود در حد بالاتری بوده که این مهم آلودگی آب های زیرزمینی و محصولات کشاورزی و حیات وحش را نیز سبب شده و در نهایت سلامت انسان ها در معرض مخاطرات جدی قرار خواهد گرفت. رودخانه کارون در کناره های خود اراضی مزروعی و زراعی متعددی را جای داده است و سالانه آلاینده های مختلف فیزیکی، شیمیایی و زیستی وارد این رودخانه می شوند. رسوبات رودخانه ها می توانند محل مناسبی جهت ذخیره سازی مواد آلوده کننده حاصل از تخلیه فاضلاب های شهری و صنعتی باشند. در اثر تجمع عناصر آلاینده فلزی در این رسوبات خطر آلودگی آب اتفاق می افتد، چرا که تحت شرایط خاص فیزیکی و شیمیایی مواد آلوده دفن شده در این رسوبات آزاد شده و وارد فاز محلول می شوند. رسوبات کارون به دلیل ماهیت رسی و داشتن بار الکتریکی زیاد و همچنین ظرفیت تبادل کاتیونی بالا قدرت زیادی در جذب عناصر آلاینده حاصل از زه آب های وارد شده به رودخانه را داراست. روند رو به افزایش رسوب گذاری، افزایش واحدهای صنعتی و کشت و صنعت ها، افزایش جمعیت و بالطبع زیادتر شدن پساب های صنعتی، شهری و کشاورزی و در نتیجه آلوده تر شدن این رسوبات پتانسیل آلودگی کارون را بالا برده و خطر مسمومیت های ناشی از غلظت بیش از حد عناصر آلاینده روبه فزونی می نهد.

هرمز محمودی راد در نشست اعضای شورای حفاظت کیفی رودخانه کارون عنوان کرد: «دادستان کل کشوردرنامه ای به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور بر لزوم پاسخگویی صنایع در قبال آلودگی ای که در این رودخانه به وجود آورده اند تاکید کردند. در این زمینه جلسه ای در پایتخت با حضور مسوولان صنایع خوزستان در آینده نزدیک تشکیل خواهد شد. در این جلسه صنایع باید آخرین وضعیت خود و برنامه زمان بندی برای اجرای طرح تصفیه خانه های خود را اعلام کنند.» ساماندهی رودخانه کارون نیاز به اعتبار اساسی دارد و لازم است از اعتبارات مازاد بر درآمد در اختیار این شورا برای اجرای طرح ساماندهی رودخانه کارون قرار داده شود. همچنین باید صنایع را ملزم کرد تا نسبت به احداث تصفیه خانه های خود اقدام کنند. شایسته نیست صنایع آب شیرین رودخانه کارون را برداشته و به جای آن پساب وارد این رودخانه کنند.

به گفته عباس کایدخورده مدیر دفتر مطالعات و ساماندهی رودخانه های استان خوزستان، محدوده مورد نظر برای لایروبی، از منطقه زرگان در ابتدای اهواز آغاز شده و تا خرمشهر ادامه می یابد.

این در حالی است که کار لایروبی در برخی بازه ها (محدوده ها) در حال انجام است اما به دلیل کمبود اعتبار، پیشرفت کار به کندی انجام می شود. ضمن تاکید بر اهمیت و در اولویت قراردادن کار لایروبی در بازه های شهری باید اظهار داشت که از سال گذشته تاکنون تنها 3/5 میلیون مترمکعب از کارون در فاصله پل پنجم تا چنیبه در محدوده اهواز با پیشرفت فیزیکی 40 درصد و نیز ساحل راست رودخانه در خرمشهر حد فاصل پل های قدیم و جدید که انباشته از آثار جنگ و تعمیرات مربوط به لنج ها و ساخت و ساز در ساحل رودخانه بود، لایروبی شده است.

در حالی از ساماندهی و حفاظت از ساحل رودخانه کارون که بخشی از آن نیز مربوط به لایروبی این رودخانه است سخن به میان می آید که براساس مصوبه سفر هیات دولت به خوزستان ساماندهی و حفاظت از ساحل رودخانه کارون با اعتبار 250 میلیارد تومان تصویب شد اما به دلیل اینکه سفر در زمستان و پس از بستن بودجه انجام شده بود، ردیف اعتباری این طرح در بودجه سال 86 گنجانده نشد و طرح برای گرفتن اعتبار به سال بعد موکول شد.

همچنین در بودجه سال 87 نیز به دلیل محدودیت منابع مالی، تنها 500 میلیون تومان از رقم مصوب هیات دولت به آن اختصاص داده شد.

مدیر دفتر مطالعات و ساماندهی رودخانه های استان خوزستان با اشاره به اینکه کارون تنها رودخانه استان است که مطالعات لایروبی و ساماندهی آن تکمیل شده و به مرحله اجرا رسیده است، گفت: «براساس بضاعتی که داریم، نمی توانیم دیگر رودخانه های استان را مورد مطالعه قرار دهیم بنابراین براساس نیاز استان، رودخانه ها را اولویت بندی می کنیم. همچنین ذکر این نکته ضروری است که تاکنون بیش از 100 محدوده بحرانی در رودخانه های استان شناسایی شده که درصورت تامین اعتبار، مطالعات مربوط به ساماندهی و نیز اجرای آن را در رودخانه های مذکور، آغاز می کنیم.»

اما خشکسالی و کم آبی هم سواحل رودخانه کارون را از رونق انداخته است. آب رودخانه کارون در حال حاضر کاهش شدیدی یافته به طوری که در برخی نقاط آن آب ساکن و مبدل به گندابی ازجلبک ها شده است.

کاهش شدید آب رودخانه کارون باعث شده سواحل و تفریحگاه آن به محلی برای تجمع حشرات و حیوانات موذی تبدیل شود.

در همین خصوص مدیرکل حوادث غیرمترقبه استانداری خوزستان نیز با تایید کاهش آب رودخانه کارون گفت: «در حال حاضر دبی رودخانه کارون از 160 مترمکعب بر ثانیه کمتر شده است.»

اما احیای کشتیرانی اهواز به خلیج فارس جهت تردد کشتی ها و بارج های یک هزار تنی از طریق رودخانه کارون و افزایش میزان آب گذری ازاین رودخانه در زمان سیلاب به میزان بیش از پنج هزار مترمکعب در ثانیه از جمله اهداف سازمان آب و برق خوزستان در لایروبی کارون به شمار می آید.

کارون در حال حاضر قابلیت عبور آب تا ظرفیت سه هزار مترمکعب در ثانیه را دارد. به علت تجاوز به حریم رودخانه توسط کشاورزان و برخی دستگاه های اجرایی به ویژه در مقطع شهر اهواز و

بالا دست آن و همچنین خشکسالی های چند سال اخیر، رسوبات قابل توجهی در کف و بستر رودخانه نشست کرده که باعث بالا آمدن بیشتر سطح آب در مواقع سیلابی شهر اهواز شده و در اینگونه مواقع شهر را در معرض خطر قرار می دهد.

طول رودخانه کارون از پایین دست اهواز تا خرمشهر 190 کیلومتر است، مدت لایروبی رودخانه در محدوده شهر اهواز را دو تا سه سال و کل رودخانه کارون، را یک دوره 10 ساله عنوان کرده اند.