مجتبی گهستونی

مدتهاست که عمده فعالان بخش گردشگری در تمام سطوح از وضعیت گردشگری خوزستان و حتی انتصاب‌های انجام شده در حوزه گردشگری گلایه دارند. خب طبیعی است که برخی هم راضی به وضع موجود باشند که آن دسته یا منافع خاص دارند و یا سطح انتظارشان در همین حد است. آن دسته از فعالان و دست اندرکاران منتقد وضع موجود معتقدند که خوزستان حق خود را از صنعت گردشگری نگرفته است.

اما چرا حوزه گردشگری خوزستان فاقد هر گونه پلان مدیریت مقصد و طرح جامع مربوط به آن است؟

آنچه که موجب می‌شود تا از شرایط موجود دچار نارضایتی شویم و شاهد افول هرچه بیشتر گردشگری باشیم نبود خلوص در دادن آمارها و عدم هم افزایی حوزه گردشگری در تفسیر و ارائه مناسب ثروت‌های تاریخی و طبیعی خوزستان به منظور جلب گردشگر، در آمدزایی و ایجاد نشاط اجتماعی است. مثلا در روزهای اخیر و حتی در دوره‌های گذشته همواره از صدور موافقت اصولی برای احداث تاسیسات اقامتی در خوزستان می‌گویند در حالی که همان مسئولان به خوبی می‌دانند که صدور موافقت اصولی به تنهایی موفقیت محسوب نمی‌شود و در اصل باید اعلام کنند که چند موافقت اصولی صادر شده به سرانجام رسیده و منتج به پروانه بهره‌برداری شده است.

وقتی متولی گردشگری بر اساس شاخص‌های مورد پسند خود آماری می‌دهند که فقط دهن پرکن باشند اما خودشان هم باور قلبی ندارند این پرسش پیش می‌آید که از همه گردشگران ورودی قابل توجه خارجی این میزان گردشگر کجا رفته‌اند؟ از چه خدمات گردشگری بهره‌مند شدند؟ این میزان ورودی چند درصد سطح اشغال هتل‌ها و فضاهای اقامتی را به خود اختصاص داده‌اند؟ اصلا از کدام محوطه‌ها و بناهای خوزستان بازدید کرده‌اند؟

اصلا متولیان گردشگری خوزستان بفرمایند که چه میزان اعتبارات گردشگری برگشت خورده است؟ آیا مسئولین گردشگری اگر معتقدند که در شاخص‌های استانی و ملی وضع ایده‎آلی دارند آیا حاضرند تمام ردیف‌ها و اطلاعات موجود را با نمودار واقعی انتشار عمومی دهند؟

متولی گردشگری خوزستان بفرماید که در مقابل این همه بیکاری و ضرر و خسران بخش‌های مختلف گردشگری در کرونا و سیلاب چه میزان خسران را برای جامعه ذینفع جبران کرده‌‎اند؟

این روزها که اکسپو 2021 در دبی در حال برگزاری است و در کنار سایر حوزه‌ها تِمِ گردشگری آن قوی است و خوزستان نیز قرار است شرکت داشته باشد برای یک حضور قوی و نمایش تمام توانمندی ‌های اقوام و ویژگی‌های فرهنگی تاریخی و طبیعی و صنعتی خوزستان چقدر برنامه‌ریزی منسجم صورت گرفته است. اگر قرار است به همراه خود بروشور و پوستر ببرید که حتما اینکار را نکنید چون در زمانه عرضه انواع اپلیکیشن‌ها، دیگر نمایش سنتی برخی توانمدی‌ها جوابگو نیست. خب خوزستانی که فاقد کتاب گردشگری باشد اوضاع بهتر از این نخواهد داشت.

دقیقا یادم می‌آید که همین معاونت گردشگری فعلی خوزستان در سال‌هایی که مسئول امور قرارداهای اداره کل میراث‌فرهنگی کردشگری صنایع‌دستی خوزستان بود خود با بهانه‌هایی مانع به سرانجام رسیدن کتاب گردشگری خوزستان شد. حال به نظر شما چنین تفکری مثلا تلاش می‌کند تا تولید انبوه محتوای گردشگری صورت بگیرد و یا حتی کتاب گردشگری خوزستان به سرانجام برسد؟ من که بعید می‌دانم. اما شما می‌توانید خوشبین باشید.

اصلا یک بار به طور کامل سایت سراسر بی‌محتوا و بی‌کیفیت اداره کل میراث‌فرهنگی گردشگری صنایع‌دستی خوزستان را کامل مرور کرده‌اید که ببینید فاقد اطلاعات ارزشمند گردشگری است.

گردشگری خوزستان در معرفی مسیرهای دارای قابلیت مدیریت مقصد در آثار تاریخی طبیعی استان خوزستان کارنامه قابل قبولی ندارد. البته نگویید که ایجاد هشت مسیر گردشگری حاصل تلاش شبانه‌روزی شما و همکاران‌تان است که خوب می‌دانید هم ایده و هم اجرا حاصل دسترنج دیگرانی است که فقط شما عنوان گردشگری‌اش را یدک می‌کشید.

گردشگری خوزستان در برخی دوره‌ها بی‌توجه به انتصاب معاونتی که دارای تجربه کافی عملی و حتی دانش نظری باشد، اقدام به انتصاب افرادی در پروژه رفیق‌بازی، سهم خواهی حزبی و سیاسی کرده و در نهایت میل به انتخاب معاونت از سبد مطالبات قومی نموده است که همه اینها برای گردشگری خوزستان سم مهلکی محسوب می‌شود.

آیا مسئولین امر می‌توانند ثابت کنند که فرایندها در رسیدگی به پرونده‌ها و درخواست‌ها و در نهایت سرمایه‌گذاری‌ها و حتی ایجاد فضایی کاملا امن و مطمئن برای بخش خصوصی کُند نبوده است. چون سرمایه‌گذاران و بخش خصوصی سخن دیگری مطرح می‌کنند.

آیا خود مسئولان امر از سامانه‌های ثبت درخواست‌ها، دستورالعمل‌ها و فرآیندها برای سرمایه‌گذاری راضی هستند و از کارافتادگی گه‌گاهی سامانه مربوطه آزارشان نمیدهد؟

با وجود آثار تاریخی ثبت شده در فهرست میراث جهانی، ملی و منطقه‌ای و همچنین ثبت آثار شاخص طبیعی در حوزه میراث‌فرهنگی، شوربختانه اقداماتی که وظیفه ذاتی حوزه گردشگری و میراث‌فرهنگی استان است و می‌توانست باعث رونق گردشگری تاریخی، طبیعی سطح استان شود مقفول باقی مانده و تمام ظرفیت‌های کارشناسی و مدیریتی در این حوزه صرفا  به سمت ساخت و سازهایی تحت عنوان اقامتگاه‌، سرویس بهداشتی و مجتمع‌های بین‌راهی هدایت می‌شود. لطفا بروید و از نتیجه عملکرد خود در نتیجه اجرای طرح های بدون مطالعه در شیمبار و تاراز اندیکا و اندیمشک و کلی ساخت و ساز دیگر که رها شده و بی استفاده مانده بازدید کنید.

هر چند که ساخت اقامتگاه، مجتمع بین راهی جز وظایف این حوزه است، ولی کفه شیرینی طعم پروژه‌سازی در این حوزه گاه بر توجه به موضوعات زیر ساختی دیگر که موجب می‌شود پرسش‌های این سال‌های اخیر همچنان بی‌پاسخ باقی بماند سنگینی کند.

با توجه به وجود سه اثر ثبت جهانی که در مجامع ملی و فرا ملی، از آن به عنوان مسیر طلایی گردشگری خوزستان یاد می‌شود، در کنار بی‌شمار عناصر تاریخی و طبیعی ملی دیگر چه اقدامی در راستای معرفی، تفسیر و یا حتی تجهیز زیر ساختی در این محور بسیار مهم فرا ملی از سوی متولیان گردشگری اداره کل در دستور کار بوده است؟ جز اینکه ارتباط معاونین و کارشناسان این حوزه اندک و گاه حتی صفر است. آیا از سوی افرادی که سندروم بیقراری پست دارند و مطالعه نمی‌کنند و فقط مطالعه آنها در حد بولتن خوانی است می‌توان انتظار خوشایندی داشت؟

با وجود همنشینی و قرین بودن میراث ملی صنعتی، میراث ملی تاریخی و طبیعی همچنین میراث با ارزش دفاع‌مقدس در محور شهرستانهایی همچون ماهشهر، شادگان، آبادان، خرمشهر، اهواز و حتی شوش و اندیمشک، چرا تاکنون برنامه و یا بسته‌های معرفی مناسب با هدف تفسیر و ارائه و جذب گردشگر از سوی متولیان گردشگری اداره کل صورت نپذیرفته است؟ غیر از این است که در این مسیر وجود آثاری از قبیل خورهای ماهشهر، خلیج فارس، تالاب شادگان، بافت صنعتی آبادان، ساحل اروند، آثار دفاع‌مقدس می‌توانست سهم بسازیی در ارز آوری و تحول اقتصاد و توسعه پایدار گردشگری مبتنی بر توانمندسازی مردم بومی منطقه داشته باشد؟

به عنوان شخصی که از یک دهه پیش با برگزاری و حتی طراحی ده‌ها تور با کمک راهنمایان گردشگری و با کمک برای ثبت ملی دانش مضیف‌سازی و آئین قهوه خوری، مسیر گردشگری ایجاد کردیم و بخش جنوب غربی را از یک انفعال خارج نمودیم اما چرا بخش گردشگری خوزستان با وجود ظرفیت‌هایی از قبیل آثار ناملموس، تاریخی، طبیعی و دفاع‌مقدس، صنایع‌دستی در مناطق جنوبی استان مثل محور حمیدیه، دشت آزادگان، هویزه طرحی قوی و منسجم برای تعریف مسیر گردشگری ارائه نکرده است. آیا غیر از این است که توجه به توسعه پایدار گردشگری و صنایع‌دستی در این مناطق محروم مانده موجب توسعه پایدار اقتصاد بومی خواهد شد؟

اما متولی گردشگری خوزستان چه برنامه‌ایی برای معرفی ظرفیت‌های بیشمار مناطق کوهستانی استان دارد؟ وجود ظرفیت‌های بی‌شمار شامل آثار تاریخی متعدد از دوره‌های تمدنی گوناگون، میراث ناملموس همچون کوچ عشایر با وجود ایل راه‌ها و زیستگاهای عشایری، آثار طبیعی، صنایع‌دستی خاص، وجود رودخانه و سدهای متعدد با امکان استفاده از خدمات گردشگری آبی، نمونه ایی از ظرفیت‌های مقفول مانده گردشگری این منطقه می‌باشد.

با وجود آثار متعدد در منطقه شرق استان و دروازه استان به سمت استان‌های جنوبی بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و استان فارس متولی گردشگری در راستای تهیه طرح رشد صنعت گردشگری در شهرستان‌های این محور که دارای ثروت‌های فرهنگی تاریخی، طبیعی و صنایع‌دستی بیشماری هستند چه اقدامی و چه برنامه‌هایی داشته است.

اساسا معاون فعلی گردشگری خوزستان و دیگر معاونان در دوره‌های مختلف چقدر به برندسازی و دو شهر اولین‌ها یعنی مسجدسلیمان و آبادان توجه کرده‌اند تا پیوندی  عنکبوتی بین نفت شهرها و شهرک نفت‌ها صورت بگیرد؟

با وجود سرمایه‌های بیشماری که در این خطه زرخیز از قبیل محوطه‌های جهانی، راه آهنی که در فهرست آثار جهانی به ثبت رسید و سهم عمده‌ایی از آن در استان خوزستان است، وجود اولین‌ها در استان، خورها و ساحل‌های فراوان، از کرانه دز تا کرخه و کارون و اروند و خلیج‌فارس، وجود تالاب بین‌المللی شادگان، آثار طبیعی فراوان، فرهنگ و اقوام مختلف، وجود روزهای ملی به نام شهرهای خرمشهر، آبادان، دزفول، مسجدسلیمان و سوسنگرد، سدهای منحصر به فرد، مناطق حفاظت شده دارای تنوع گیاهی و جانوری، چشمه‌های آب گرم، صنایع‌دستی در اقوام مختلف با تنوع‌های بیشمار، ثبت دو شهر به‌عنوان شهر ملی صنایع دستی، روستاهای متعدد تاریخی طبیعی و... همه و همه می‌توانست در قالب برنامه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت در راستای توسعه پایدار اقتصاد و گردشگری استان تاثیر گذار باشد به گونه‌ای که در رقابت با ارزآوری صادرات نفتی پیروز میدان باشد.

ای کاش بجای اقدامات سطحی و گذرا که هیچ تاثیری در رشد گردشگری استان نداشته اندکی به برنامه‌ریزی در این حوزه‌ها می‌اندیشیدند. کاش مشورت پذیر بودید و علاقمندی به گفت‌وگو را نه در حد حرف که در حد عمل اجرا می‌کردید. بی‌شک متولیان گردشگری در خوزستان برای استفاده از نظرات، ایده‌ها و گروه‌های مختلف نباید نگاه سوگیرانه، حذفی و گزینشی داشته باشند.

و سوال مهم اینکه با توجه به فصل مناسب گردشگری در خوزستان و احتمال برداشته شدن محدودیت‌های سفر از سوی متولیان امر، معاونت گردشگری اداره کل چه پلانی برای بهره‌برداری حداکثری از این ظرفیت بالقوه دارد.

به‌عنوان مثال استان‌های فارس، یزد و اصفهان با داشتن پلان مشترک در توسعه گردشگری توانسته‌اند خود را به‌عنوان مقصد گردشگری در سطح ملی و فرا ملی مطرح نمایند، که نشان دهنده وجود برنامه ریزی در حوزه گردشگری آنان است. سوال این جاست که در استان‌های نامبرده چه ظرفیت‌های وجود داشته که به این مهم دست یافته‌اند؟ خب این جواب را خود به سئوالی که مطرح کرده‌ام می‌دهم و آن اینکه این نشان از تفکر و اندیشه متولیان گردشگری آن استان‌هاست.

انتظار می‌رود حوزه گردشگری اداره کل میراث‌فرهنگی گردشگری صنایع‌دستی استان خوزستان در این روزها به جای انتشار آمار و ارقامی که صحت و سقم آن جای تامل دارد، با هم‌اندیشی و تغییرات اساسی در سیاست‌های گردشگری خوزستان و تهیه برنامه‌های مدون و تصویب آنها در مراجع قانونی و با ابتکار عمل راه را برای ارتقاء استان در توسعه گردشگری هموار نماید.