سخنگو

صبا رضایی: میراث‌فرهنگی استان خوزستان بدون حریم حفاظت مانده‌اند. به گفته کارشناسان میراث‌فرهنگی، بیش از ۲۰ هزار اثر تاریخی، بنای باستانی و مکان تاریخی در این استان وجود دارد که ۹۰۰ اثر آن به ثبت ملی رسیده و فقط ۲۱ اثر تاریخی دارای حریم حفاظت است و آثار دیگر به دلیل بودجه کافی حریم حفاظت ندارند.

سازمان‌ها، فعالان بخش خصوصی و حتی کشاورزان در حریم محوطه‌های تاریخی و آثار باستانی استان خوزستان کارشکنی‌های متعددی انجام می‌دهند؛ کارخانه صنعتی احداث می‌کنند، پل می‌زنند، ساختمان‌سازی می‌کنند، کشاورزی می‌کنند و حتی خاک حریم آثار باستانی را به دیگر مناطق منتقل می‌کنند. استان خوزستان یکی از باستانی‌ترین و تاریخی‌ترین استان‌های کشور به شمار می‌رود، اما جای تعجب ندارد اگر بسیاری از مردم کشور از این امر بی‌خبر باشند.
به طور حتم نام چغازنبیل به گوش بسیاری از ایرانیان رسیده است؛ نخستین اثر تاریخی کشور که به ثبت جهانی یونسکو رسید، که البته از آن نیز چنان که باید محافظت نمی‌شود. استان خوزستان یکی از نخستین مناطق کشور است که در آن کشاورزی رونق گرفت و دارای آثار تاریخی متعدد از سکونت بشر است. به طور حتم در صورت توجه و رسیدگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری این شهر می‌تواند گردشگران بسیاری را به خود جذب کرده و درآمدزایی و اشتغالزایی خوبی به همراه داشته باشد.
این در حالی است که نسبت به بیشتر آثار تاریخی استان خوزستان بی‌توجهی شده و اغلب این آثار فرهنگی نیاز به مرمت دارند.

میراث بدون حریم
نبود حریم حفاظت آثار باستانی یکی از مهم‌ترین مشکلات میراث‌فرهنگی استان خوزستان به شمار می‌رود و در کنار آن نبود بودجه لازم برای تعیین حریم موجب شده تا تلاش‌ها برای تعیین حریم آثار باستانی بی‌نتیجه بماند.
مجتبی گهستونی، فعال میراث‌فرهنگی استان خوزستان به «گسترش تجارت» گفت: مهم‌ترین نکته‌ای که باید در حوزه میراث‌فرهنگی مورد توجه قرار گیرد مرمت و حفاظت از آثار تاریخی است، اما متاسفانه در استان خوزستان به آن توجهی نمی‌شود.
او افزود: یکی از مهم‌ترین عواملی که موجب آسیب وارد شدن به آثار باستانی و بناهای تاریخی می‌شود تعیین نکردن حریم حفاظت این آثار است. میراث‌فرهنگی در تمام شهرهای استان خوزستان به همین دلیل مورد تعرض و مشکلات بسیاری قرار می‌گیرد.
گهستونی در ادامه بیان کرد: بسیاری از نهادهای دولتی و خصوصی برای اجرای پروژه‌های خود در حریم آثار تاریخی از اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان استعلام نمی‌گیرند و زمانی که ناچار به استعلام می‌شوند از لابی‌های مختلف استفاده می‌شود.

خطر حفاری‌های غیرمجاز
وی با اشاره به حفاری‌های غیرمجاز بیان کرد: این حفاری‌ها به طور معمول از سوی قاچاقچیان میراث‌فرهنگی انجام می‌شود. سازمان‌های مختلف پروژه‌های خود را در حریم محوطه‌های باستانی اجرا و کشاورزان نیز در حریم این محوطه‌ها کشت می‌کنند.
گهستونی گفت: یگان حفاظت ویژه میراث‌فرهنگی هم ضعیف عمل می‌کند. به طور کلی نبود حریم حفاظت برای محوطه‌های تاریخی و بناهای باستانی موجب مداخله‌ها و مشکلات بسیاری در این عرصه شده است و از کشاورزان گرفته تا سازمان‌های دولتی همگی به حریم میراث‌فرهنگی تعرض می‌کنند.
او با اشاره به وجود ۲۰ هزار اثر باستانی و محوطه‌های تاریخی دراستان خوزستان اظهار کرد: در این میان فقط ۹۰۰ اثر به ثبت ملی رسیده و کمتر از ۲۰ اثر دارای حریم حفاظت است.

کارشکنی‌های مردم و نهادها
به گفته این کارشناس میراث‌فرهنگی زمانی که اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری از اقدامات کارشکنانه شکایت می‌کند راه به جایی نمی‌برد، چراکه حریم آثار تاریخی و محدوده محوطه‌های تاریخی مشخص نیست و هیچ تابلویی نیز در آن نزدیکی نصب نشده است.
او افزود: در شوش ۲ پروژه صنعتی در حریم هفت‌تپه در حال اجرا است؛ یکی از آنها پروژه توسعه راه‌آهن در حریم میراث‌فرهنگی این شهر و دیگری یک پروژه صنعتی است. سازمان‌ها می‌دانند هفت‌تپه حریم حفاظت نداشته و می‌توانند به راحتی به فعالیت خود ادامه دهند. در ایذه نیز سوله و تاسیسات اداری تاسیس و به حریم و عرصه اشکفت سلمان تعرض کرده‌اند.

گهستونی اظهار کرد: در بسیاری از شهرهای استان خوزستان مانند شوش، شوشتر، اهواز، بهبهان و رامهرمز در حریم میراث‌فرهنگی پروژه‌های برج سازی، پل سازی، جاده‌سازی، آپارتمان‌سازی و ایجاد زیرگذر در حال اجرا هستند. یکی از مشکلات دیگر میراث‌فرهنگی استان خوزستان نبود بودجه لازم برای این بخش است. وی درباره تاثیر توجه به میراث‌فرهنگی استان خوزستان بر درآمدزایی این استان بیان کرد: استان خوزستان دروازه تاریخ و تمدن و در طول تاریخ همواره مرکز رونق کشاورزی بوده است و اکنون با آثار تاریخی که در اختیار دارد می‌تواند گردشگران بسیاری را به خود جذب کند.

گهستونی افزود: چغازنبیل نخستین اثر باستانی ایرانی است که ثبت جهانی شده اما بسترها و شرایط لازم برای استفاده و حفاظت از این بنا فراهم نشده است.
او با اشاره به اینکه خوزستان دارای ظرفیت‌های لازم برای توسعه گردشگری است، اظهار کرد: مردم خوزستان به توسعه گردشگری علاقه‌مند هستند، اما بسترهای لازم برای آن فراهم نیست.

وقتی مدیر دلسوز نداریم
کارشناسان میراث‌فرهنگی نبود مدیر مناسب برای اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان را یک مشکل می‌دانند و معتقدند مدیران این استان هرگز تخصص و دلسوزی لازم را نداشته‌اند.

دولتی مختاران، رئیس انجمن دوستداران میراث‌فرهنگی بهبهان به «گسترش تجارت» گفت: متاسفانه یگان حفاظت ویژه استان خوزستان به خوبی عمل نمی‌کند و اقداماتی مستقل از اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان انجام می‌دهد.

او افزود: به جرات می‌توانم بگویم در ۵۰ سال گذشته اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان هرگز مدیر مناسب و کارآمدی نداشته و فرد توانمند، متخصص یا فردی با رشته مرتبط مدیر این اداره در استان نبوده است.

او افزود: مدیری که برای اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان انتخاب می‌شود باید چند اصل را رعایت کند که شامل داشتن انگیزه لازم، علاقه، تجربه، تخصص، شناخت محیط و شناخت کافی از کار و فعالیت خود می‌شود، اما هرگز مدیران میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان چنین ویژگی‌هایی نداشته‌اند. مختاران در ادامه بیان کرد: مدیر این اداره باید به طور مداوم به آثار تاریخی و میراث باستانی استان سرکشی کرده و از شرایط آن مطلع باشد اما مدیران همواره به یک بازدید ساده از دفاتر شهرستان‌ها بسنده می‌کنند.

سخن پایانی
بر اساس شواهد بسیاری از آثار باستانی استان خوزستان تخریب شده‌اند اما نه تنها توجهی به آنها نشده، بلکه به نظر می‌رسد نهادهای مختلف اعم از دولتی و خصوصی به جان این آثار افتاده و در حریم آنها به کشت و زرع و تولید محصولات صنعتی مشغولند؛ حتی ساختمان سازی‌های متعددی نیز در حریم محوطه‌های تاریخی انجام شده است. به نظر می‌رسد مردم علاقه بسیاری به زندگی در حریم میراث‌فرهنگی خود دارند. اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان نیز به دلیل تعیین نکردن حریم حفاظت میراث‌فرهنگی استان خوزستان در صورت شکایت راه به جایی نمی‌برد.